Iffissazzjoni

Li wiehed jiffissa hi xi haga komuni. Sa certu punt tista' tkun tajba ghax tippermetti li jintlahqu ghanijiet difficli, bhal per ezempju lawrija'. Hemm diversi gradi ta' iffissazzjoni, l-iktar gravi u serji iwasslu ghall-genn u sahansitra rikoverazzjoni go sptar mentali.

Meta wiehed jiffissa, jidhollu go mohhu hsieb li ma jkunx jista jnehhih (fellus). Dan il-hsieb jibqa' jdur gol-mohh. L-individwu jinduna li dan il-hsieb mhux normali u jipprova jnehhih jew billi jobdi jew inkella jirrezistieh. Dawn iz-zewg approcji huma hziena ghaliex fl-ewwel kaz il-hsieb ma jmurx imma jigi rrinfurzat, filwaqt li fit-tieni kaz tinholoq tensjoni kbira fil-pazjent.

It-tipi ta' "flieles" huma hafna u s-sinjali taghhom narawhom kuljum. Hemm min jiffissa fuq xi persuna, li ghandu jdejh mahmugin, li laqqtet xi marda, il-flus, ir-religjon, u dubji bhal jekk sakkritx il-bieb tad-dar.

It-terapija tal-iffissazzjonijiet tiddependi fuq il-kaz. L-ahjar metodu hu fejn il-pazjent jikkonvinci ruhu li ma jobdix il-fellus tieghu minghajr ma jirrezistieh, fi kliem iehor jinjorah. B’hekk ma jkunx hemm rinforzar tal-iffissazzjoni u biz-zmien din tbatti. Pero meta l-kaz ikun gravi u jkun qed johloq problemi serji lil-pazjent (ez. fuq ix-xoghol) ghandhom jigu kkunsidrati meta ohra, bhall-farmacewtici. Dawn generalment ikunu kalmanti u antidepressivi.

Kazijiet estremi ta’ flieles iwasslu biex il-persuna ssir inkapaci li tiffunzjona fis-socjeta, jistghu iwasslu wkoll ghal aggressivita u sahansitra suwicidju. F’dawn il-kazi l-opinjoni ta’ psikjatra tkun essenzjali u gieli jaghti l-kaz li l-pazjent ikollu jigi referut fi sptar mentali.


Dr A. Cordina


Referenzi

• Eddy MF, Walbroehl GS. Recognition and Treatment of Obsessive-Compulsive Disorder. Am Fam Physician April 1, 1998
• Obsessive-Compulsive Disorder: What It Is and How to Treat It. Am Fam Physician March 1, 2000
• Heyman I, Mataix-Cols D, Fineberg NA. Obsessive-compulsive disorder. BMJ, Aug 2006; 333: 424 - 429 ; doi:10.1136/bmj.333.7565.424
• Merlo LJ, Storch EA. Obsessive-compulsive disorder: Tools for recognizing its many expressions. The Journal Of Family Practice, March 2006 • Vol. 55, No. 3

Artrite (Osteoarthritis)

L-iktar forma komuni ta' artrite hi "ostoearthritis". Din il-marda hi kkawzata minn telf ta' "cartilage" fl-artikulazzjonijiet ta' bejn l-ghadam (per ezempju l-irkoppa) biex tirrizulta fl-ghadam ihokk mal-ghadam. Insibuha b'iktar frekwenza f'etajiet avvanzati.

L-artrite tista' ma tikkawza l-ebda sintomu, u tigi misjuba meta jittiehed X-ray ghal xi raguni ohra. Meta l-artrite tikkawza sintomi dawn ikunu jikkonsistu principalment f'ugiegh u ebusija specjalment lejn l-ahhar tal-gurnata. It-temp kiesah u umdu igieghel is-sintomi jinhassu iktar. L-artrite taffetwa l-iktar l-irkoppa, il-genb, l-idejn u d-dahar.

M'hemmx ghalfejn isiru hafna testijiet ghal din il-marda, semplici X-ray tal-parti nvoluta jkun bizzejjed biex juri telf ta' spazju fl-artikulazzjoni (ara stampa hawn taht), u xi kultant anke depositi ta' ghadam zejjed ("osteophytes").






Il-kura tal-artrite tinvolvi medicini biex jittaffa l-ugiegh li minnhom hawn bosta, fisjoterapija ghal kontra l-ebusija, u f'kazi gravi l-kirurgija. Din tal-ahhar tinvolvi li l-artikulazzjoni affetwata tigi mibdula b'wahda artificjali maghmula mill-metall u l-plastik. Dawn tal-ahhar ghandhom 'hajja' ta' madwar ghaxar snin u mbaghad iridu jinbidlu, ghalhekk l-iktar li jibbenefikaw minnhom huma anzjani li l-artrite tkun qed ittelfilhom ic-caqlieq taghhom.

Ahjar mill-kura hemm il-prevenzjoni. Ghalhekk biex wiehed jevita l-artrite jaghmel tajjeb izomm ruhu sostnut sew, joqghod attent ghal piz, jaghmel ezercizzju moderat regolari u jista' wkoll jiehu pilloli tal-glucosamine li skond certi ricerkaturi tghin biex il-"cartilage" jinzamm b'sahhtu.


Dr A. Cordina


Referenzi

• Manek NJ, Lane NE. Osteoarthritis: Current Concepts in Diagnosis and Management. Am Fam Physician 2000;61:1795-804.
• Hinto R, Moody RL, Thomas ST. Osteoarthritis: Diagnosis and Therapeutic Considerations. Am Fam Physician 2002;65:841-8.
• Swagerty DL, Hellinger D. Radiographic Assessment of Osteoarthritis. Am Fam Physician 2001;64:279-86.
• Sadovsky R. Physical Therapy and Exercise for Osteoarthritis of the Knee. Am Fam Physician June 15, 2000
• Walker-Bone K, Javaid K, Arden N, Cooper C. Regular review: Medical management of osteoarthritis. BMJ, Oct 2000; 321: 936 - 940 ; doi:10.1136/bmj.321.7266.936
• Lin J, Zhang W, Jones A, Doherty M. Efficacy of topical non-steroidal anti-inflammatory drugs in the treatment of osteoarthritis: meta-analysis of randomised controlled trials. BMJ, Aug 2004; 329: 324 ; doi:10.1136/bmj.38159.639028.7C

Ugiegh fil-grizmejn

L-ugiegh fil-grizmejn hu lment komuni. Jinstab fil-kbar kif ukoll fiz-zghar. Niltaqa' mieghu tul is-sena kollha, pero' l-iktar frekwenti jkun fix-xhur tax-xitwa. Il-kelma wgiegh tigbor fiha kemxa ta' lmenti bhal hruq, tingiz, 'tixlil', u wgiegh qawwi. Dawn is-sintomi jinhassu l-aktar meta l-pazjent jibla, liema att jista' jkun difficli hafna minhabba l-ugiegh.Kwazi dejjem insib hmura fil-grizmejn, li maghha gieli jkun hemm infjammazjoni tat-tunsilli.

Il-kagun tal-ugiegh fil-grizmejn jista' jkun allergija, infezzjoni, jew inkella acidu mill-istonku li jkun tela' sal-grizmejn. F'dan tal-ahhar ikun hemm sintomi ohrajn bhal ugiegh fiz-zaqq, sens ta' ikkuppar u dardir.

Il-kura ta' din il-problema tiddependi mill-kawza. Rarament ikun hemm bzonn tal-antibijotici li huma tant favoriti mal-pazjenti. Gieli jigri li t-tabib jispicca jordna l-antibijotici wara pressjoni mill-istess pazjent li jkun konvint li dawn biss ser ifejquh. Fil-verita hafna kazi fejn ma jkun hemm l-ebda kumplikazzjoni jistghu jitfejqu b'antihistamines u pilloli kontra l-ugiegh. L-antibijotici ghandhom uzu f'dawk il-kazi fejn l-antihistamine ma jahdimx, jew fejn il-pazjent hu maghdur hafna b'telqa, deni gholi, u soghla. Jistghu wkoll jintuzaw meta jkun hemm tunsilli minfuhin bil-materja.

Bhal f'kollox il-prevenzjoni hi ahjar mill-kura. Biex wiehed 'jilqaghlu' ghandu jevita tibdiliet kbar fit-temperatura ta' gismu, jitkebbeb sew fix-xhur keshin tax-xitwa u malli jhoss grizmejh ituh fastidju ikellem lit-tabib tieghu.


Dr A. Cordina


Referenzi

• Scott J, Orzano AJ. Evaluation and Treatment of the Patient with Acute Undifferentiated Respiratory Tract Infection. The Journal Of Family Practice, December 2001 • Vol. 50, No. 12
• Aroll B, Kenealy T. Do Delayed Prescriptions Reduce the Use of Antibiotics for the Common Cold? The Journal Of Family Practice, April 2002 • Vol. 51, No. 4
• Dyke II PC, Stevermer JJ. Can a clinical rule accurately predict whether a patient has strep throat? The Journal Of Family Practice, January 2001 • Vol. 50, No. 1

Hsibijiet Sajfin

Qieghdin f'nofs sajf tipiku malti, temperaturi gholjin u umdita qawwija fl-arja. Filwaqt li ghat-turisti li jigu jzuruna dawn il-kundizzjonijiet huma idejali, mhux daqstant ghal min irid jaghmel tlett xhur jghix go fihom. L-iktar esposti ghall-effetti kiefra tas-shana huma t-tfal zghar, l-anzjani u l-morda.

Ir-raggi tax-xemx ghandhom effetti fuq il-gilda tal-bniedem. Dawn narawhom meta din tismar, jew inkella tihmar wara hin twil fix-xemx. Filwaqt li 'suntan' tista' tkun sabiha u attrajenti, wiehed irid izomm f'mohhu li r-raggi tax-xemx jistghu jikkawzaw kancer tal-gilda. Ghalhekk wiehed ghandu jiehu l-prekawzjonijiet necessarji li huma:

· tigi evitata x-xemx bejn il hdax ta' filghodu u t-tlieta ta' wara nofsinhar
· jintlibes kappell
· jintlibes nuccali tax-xemx
· jintlibsu hwejjeg cari u mhux issikkati
· tintuza krema kontra r-raggi tax-xemx ('sunblock')

Is-sajf ipoggina f'temperaturi gholjin li l-gisem taghna jirrispondi ghalihom billi jipproduci l-gharaq. L-gharaq jghin biex it-temperatura tal-gisem tibqa' kostanti. Dan it-telf ta' likwidi irid ipatti ghalih ix-xorb ta' likwidi. L-ahjar li jinxtorob hu ilma frisk (mhux kiesah) f'ammont ta' madwar zewg litri fil-gurnata.

It-temperaturi gholjin tas-sajf ikollhom effett ukoll fuq il-mohh. Bosta nies ikunu irritabbli jew apatici f'dan l-istagun, probabilment minhabba nuqqas ta' rqad, jew irqad hazin. Granet twal u shana inaqqsu mill-irqad. Fil-granet tas-sajf wiehed ghandu jnaqqas l-impenji ta' xoghol, jew jekk dan mhux possibli, jizgura li l-mistrieh tieghu jiehdu.


Dr A. Cordina


Referenzi

• Esperjenza professjonali

Gastroenterite

Gastroenterite hi iffjammazzjoni tal-istonku u l-musrana. Din tikkawza sintomi ta' ugiegh fil-bokka tal-istonku jew fiz-zaqq, dardir, remettar, dijarreja kif ukoll deni. F'kazi gravi tista' twassal ghal dizidratazzjoni, jigifieri li l-pazjent jonqsulu l-fluwidi (jinxef).

Hemm diversi kawzi ta' gastroenterite, fosthom viruses, batterji, medicini, u radjazzjoni, pero l-iktar komuni hu li tigi kkawzata minn viruses. Iz-zmien li fih ikun hawn l-iktar minn din il-marda hu x-xhur shan tas-sajf. Hafna nies jirreferu ghaliha bhala 'gastric flu'.

Il-mikrobi (batterji u viruses) li jikkawzaw il-gastroenterite jinxterdu permezz tal-ikel. Dan jista ikun gie mitluq mhux refrigirat, msajjar hazin, jew ikkontaminat minn persuna li jkollha il-mikrobi. Ghalhekk biex wiehed jevita li din il-marda tinxtered ghandu jzomm ikel 'li jmur' (bhal laham, ikel misjur, ikel li fih prodotti tal-halib) gewwa l-frigg jew freezer u johorgu biss biex jieklu. L-igjene hi importanti hafna biex jitrazzan it-tixrid tal-gastroenterite. F'dan ir-rigward il-hasil tal-idejn ghandu rwol krucjali.

Il-kura tal-gastroenterite tinvolvi perjodu ta' dieta fejn jittiekel ikel bhal galletti, toast, ross, u laham fuq il-fwar. Hu importanti hafna li l-fluwidi li jintilfu jigu irkuprati permezz ta' xorb ta' ilma imhallat bil-qratas. Ghandu jigi evitat ikel moqli jew li jkun fih xi prodotti tal-halib (bhal gobon u krema). F'kazi rari meta t-tabib jissuspetta li l-gastroenterite giet ikkawzata minn batterji jintuzaw l-antibijotici.


Dr A. Cordina



Referenzi

• Esperjenza Professjonali
• Gorbach SL. Treating diarrhoea. BMJ, Jun 1997; 314: 1776
• Fei Ho T, Yip WCL, Duggan C, Vashishtha VM. Oral rehydration solution. BMJ, Nov 2001; 323: 1068 ; doi:10.1136/bmj.323.7320.1068
• Hale A. Foodborne viral infections. BMJ, May 1999; 318: 1433 – 1434